Fyrir nokkrum árum las ég bók Guy Spier, The Education of a Value Investor. Hún höfðaði strax til mín vegna þess hvernig höfundurinn setur starf fjárfestisins í djúpt mannlegt samhengi. Hann skrifar um mistök, óöryggi og sjálfsskoðun af þeirri hreinskilni sem sjaldgæf er meðal atvinnufjárfesta. Í þessum heimi eru kvíði og óvissa oft falin á bak við tölur, afdráttarlausar fullyrðingar og digurbarka. Spier missir þó aldrei sjónar á kjarna málsins; þeirri miklu ábyrgð sem fylgir því að fara með fjármagn annarra.
Þetta er ekki aðeins tæknilegt viðfangsefni. Þetta er ábyrgð sem á að móta hvernig fjárfestir hegðar sér, hugsar og tekur ákvarðanir, hvern einasta dag.
Spier hefur nú greint opinberlega frá því að hann hafi greinst með alvarlegan sjúkdóm, heilaæxli, sem fannst fyrst seint árið 2024 og tók sig upp aftur árið 2025. Í kjölfarið tók hann ákvörðun sem segir, að mínu mati, meira um persónu hans en nokkur ávöxtunarprósenta gæti nokkurn tíma gert.
Spier hefði getað haldið áfram að stýra sjóðnum Aquamarine Fund. Hann hefði getað fundið leiðir til að halda sjóðnum starfandi og treyst því að allt myndi einhvern veginn ganga upp. Þess í stað ákvað hann að skila fjármagni Aquamarine Fund til fjárfestanna og reka sjóðinn áfram sem fjölskylduskrifstofu, áður enn krabbameinið næði tökum á honum.
Þessi ákvörðun var ekki sjálfgefin. Hún er þó í fullkomnu samræmi við það sem hefur einkennt hann sem fjárfesti; skýran skilning á því að traust annarra megi aldrei taka sem sjálfsögðum hlut. Það þarf að ávinna sér það og síðan standa skil á þeirri ábyrgð sem því fylgir.
Þetta er það sem situr helst eftir hjá mér þegar ég hugsa um Guy Spier. Hann talar um fjárfestingar á þann hátt að við sjáum lengra en til hlutabréfa og ávöxtunarprósenta. Við sjáum fólkið á bak við fjármagnið og ábyrgðina sem fylgir því að vera treyst. Ég mæli eindregið með bókinni hans, hlaðvarpinu hans og viðtölum við hann.
Ég tel að þetta sé rauði þráðurinn í sögu Guy Spier og sá sami þráður liggur í gegnum Barböru. Traustið sem Spier verndaði var fjárhagslegt. Traustið sem ég vil byggja upp er annars eðlis; það er traustið sem verður til þegar einstaklingur fær verkfærin til að skilja sjálfur eigið fjármagn, í stað þess að vera háður fólki eins og okkur sem sérhæfum okkur á sviðinu.
Fjármálaþekking hefur allt of lengi verið á valdi of fárra. Fólk stendur almennt utan fjárfestingaheimsins, ekki vegna þess að það skorti hæfileika eða getu, heldur vegna þess að tungumálið er flókið, kerfið virðist fjarlægt og fyrstu skrefin eru óljós. Í þeirri útilokun felst ákveðinn trúnaðarbrestur, þótt hann sé hljóðlátari en það að fara illa með fjármagn annarra.
Spier sýndi að það að fara með fjármuni annarra er ekki aðeins tæknilegt verkefni heldur einnig siðferðilegt. Barbara byggir á sömu grunnhugsun, en beitir henni einu skrefi fyrr: Áður en einstaklingur felur fjárfesti fjármagn sitt á hann að fá tækifæri til að skilja hvað hann getur sjálfur gert við það.
Þegar fólk skilur hvernig peningar vinna, hvernig fyrirtæki vaxa og hvernig hægt er að hugsa til langs tíma hætta fjárfestingar að vera eitthvað sem aðeins aðrir stunda. Þær verða hluti af því hvernig fólk byggir upp eigið sjálfstæði.
Þetta er ein af ástæðunum fyrir því að ég vil hjálpa fleirum að taka sín fyrstu skref í fjárfestingum. Barbara gefur fólki tækifæri til þess. Hún kennir fólki hvernig það getur fjárfest á eigin reikning, tekið upplýstar ákvarðanir og byggt upp þekkingu sem annars hefur í mörgum tilvikum verið lokuð inni hjá sérfræðingum.
Þegar fólk lærir að fjárfesta sjálft fær það ekki aðeins betri skilning á eigin peningum. Það fær líka raunverulegan samanburð. Það getur borið eigin árangur saman við árangur þeirra sem sérhæfa sig á þessu sviði og metið betur hvað það er að fá fyrir þá fjármuni sem það leggur fram.
Það skiptir þó ekki síður máli að fólk eignast ákveðinn kosningarétt með fjármunum sínum. Það getur valið hvaða fyrirtæki það vill styðja, hvaða starfsemi það vill eiga hlut í og hvaða gildi það vill láta peningana sína endurspegla.
Viltu fjárfesta í fyrirtækjum sem taka umhverfismál alvarlega? Fyrirtækjum sem virða mannréttindi, starfsfólk og dýravelferð? Eða viltu ómeðvitað leggja lið fyrirtækjum sem hafa verið harðlega gagnrýnd fyrir starfsemi sína?
Ef þú fjárfestir í S&P 500 vísitölusjóði verður þú sjálfkrafa hluthafi í öllum fyrirtækjunum í vísitölunni, líka þeim sem þú hefðir mögulega aldrei valið sjálf/sjálfur ef þú hefðir skoðað þau sérstaklega. Þar má til dæmis finna olíurisa á borð við ExxonMobil og Chevron, sem hafa verið miðpunktur loftslagsmála og málaferla tengdum losun og loftslagsáhættu; Amazon, sem hefur sætt gagnrýni vegna vinnuaðstæðna og verkalýðsmála; vopnaframleiðendur á borð við Lockheed Martin og RTX; tóbaksfyrirtæki eins og Philip Morris og Altria; og skyndibitafyrirtæki eins og McDonald’s, sem hefur sætt gagnrýni vegna ófullnægjandi dýravelferðar í aðfangakeðju sinni.
Það þýðir ekki að vísitölusjóðir séu rangir. Þeir geta verið einföld, hagkvæm og skynsamleg leið fyrir marga til að taka þátt í hlutabréfamarkaði. En það skiptir máli að skilja hvað maður á. Vísitölusjóður er ekki hlutlaus í siðferðilegum skilningi. Hann er safn raunverulegra fyrirtækja, með raunveruleg áhrif á heiminn.
Með vel upplýstri þátttöku í fjármálamarkaði opnast fólki nýr möguleiki; að láta peningana sína vinna fyrir sig, en jafnframt að láta þá endurspegla eigin sannfæringu. Þetta er ekki aðeins spurning um ávöxtun, heldur líka spurning um ábyrgð, val og vitund.
Barbara er til fyrir fólk sem vill skilja fjárfestingamarkaðinn betur. Fyrir fólk sem vill ekki bara fjárfesta, heldur vita hvað það er að gera og hvers vegna. Barbara leitast við að vera traustur bakhjarl þessa hóps, í anda Guy Spier.
